Het atelier als derde pedagoog

‘Elk kind wordt geboren met honderd talen – talen die wachten om ontdekt te worden’, zegt Odilia Janssen, assistent-manager Kwaliteit en Pedagogiek bij ZIEN. Deze gedachte uit de pedagogische filosofie van Reggio Emilia benadrukt dat kinderen op talloze manieren leren en zich uitdrukken. Volgens deze visie zijn er drie pedagogen: het kind, de volwassene en – verrassend genoeg – de ruimte.

‘Kinderen leren veel van elkaar en van volwassenen, dat is duidelijk. Maar de ruimte speelt een net zo grote rol’, legt Odilia uit. ‘Is een ruimte goed voorbereid of biedt de inrichting juist open mogelijkheden voor experiment en onderzoek? Wat wij graag zien, is dat een ruimte de nieuwsgierigheid van kinderen prikkelt, want nieuwsgierigheid leidt tot ontdekken en dat is de basis van leren. Kinderen leren door te spelen.’

Ateliers voor verwondering

Om kinderen te stimuleren zichzelf en de wereld te ontdekken, heeft ZIEN ateliers op al haar locaties: kunstateliers, lichtateliers of waterateliers. De ruimtes nodigen uit tot experimenteren en bieden een speelse omgeving waarin kinderen zelf op ontdekkingstocht gaan. ‘Wij moedigen de pedagogisch medewerkers aan om in deze ateliers een “voorstel” klaar te zetten’, vertelt Odilia. Zo’n voorstel kan een zorgvuldig voorbereide opstelling van materialen zijn, een activiteit die kinderen uitnodigt tot ontdekken, of een prikkelende stimulans die ruimte laat voor hun eigen interpretatie en creativiteit. ‘Het idee is om kinderen iets aan te reiken, zonder het resultaat vooraf te bepalen. Daarna begeleid je het proces vanuit een observerende rol. Je begeleidt door vragen te stellen en extra materialen aan te reiken, maar de kinderen doen de rest.’

Wie die observerende rol durft aan te nemen – even niets zeggen, alleen goed kijken en luisteren – ontdekt hoe kinderen je telkens weer verrassen, weet Odilia.

Mindset

Vooraf, tijdens en na afloop krijgen de pedagogisch medewerkers instrumenten aangereikt voor het observeren, het uitnodigen tot spel en het herkennen van verdiept spel. Odilia en Jasmin hopen dat de proeftuin de ateliers laat uitgroeien tot ruimtes waar niet alleen kinderen, maar ook volwassenen opnieuw leren spelen zonder doel, en onderzoeken zonder antwoord.

‘Kinderen zijn één geheel – waarom zouden we onze disciplines dan scheiden?’, zegt Jasmin. ‘In een lichtatelier kun je ook dansen of een lichtspel maken op muziek. Met witte verkleedkleren kun je kleuren projecteren en een verhaal creëren.’

Odilia knikt instemmend. ‘Het mooiste is als iets ontstaat vanuit het spel op de groep, en dat je zo’n spontane situatie meeneemt naar het atelier. Dan sluit het echt aan bij wat kinderen op dat moment bezighoudt.’ Ze besluit: ‘Als je de controle durft los te laten, vind je soms precies wat je niet wist dat je zocht.’